Belangrijke Zaken - deel 5

Van streng gereguleerde luchthaventarieven tot geopolitieke spanningen en de belofte van AI: het juridische speelveld van de luchtvaart is complexer dan ooit. Als General Counsel van Transavia staat Melchior Looijen midden in die dynamiek. In dit interview vertelt hij hoe hij laveert tussen stapelende regelgeving en strategische keuzes, waarom de rol van Legal verschuift van poortwachter naar kompas, en hoe je in een sector onder een vergrootglas toch koers houdt — professioneel én persoonlijk.

In de luchtvaart zijn er voldoende juridische uitdagingen zoals regelgeving, duurzaamheid en klantbelangen. Wat is momenteel de grootste juridische uitdaging voor Transavia en hoe kan jij in jouw rol daar proactief op inspelen?

De grootste uitdaging is de opeenstapeling van wet- en regelgeving. Die moet je zelf doorgronden, helder uitleggen aan de organisatie, én werkbaar maken in processen. Minstens zo belangrijk is het om mensen aangehaakt te houden

Daarbij is het juridische werk bij Transavia extreem breed: van luchtvaart- en luchthaventarieven op Schiphol tot vastgoeddeals, merkenrecht, privacy en security. Juist die variatie maakt het werk uitdagend én leuk, al vraagt het soms creativiteit omdat je niet altijd de luxe hebt om overal diep in te duiken. 

Hoe zie je de rol van General Counsel evolueren in de komende 5–10 jaar binnen een dynamische sector zoals de luchtvaart?

Ik zie dat onafhankelijkheid en keuzevrijheid steeds belangrijker worden, hoe borg je als organisatie dat je zo min mogelijk “locked in” bent. In de luchtvaart is dat niet altijd makkelijk: bij vliegtuigen kies je feitelijk tussen Airbus of Boeing. Onze overstap naar Airbus was een grote en een bewuste strategische keuze voor stillere en zuinigere toestellen, maar zo’n beslissing raakt álles: piloten, cabinepersoneel, onderhoud en zwaar gereguleerde processen. Dat zijn meerjarige transities waarin Legal vanaf dag één meedraait.

Verder zal – zoals bij veel zaken in de samenleving - AI een grote rol gaan spelen en daarmee ook het werk van Legal. De output van juridische vraagstukken zal sneller beschikbaar komen. Daardoor verschuift mijn rol verder richting coaching, regie en procesbegeleiding. Ook zal ik met het team de organisatie moeten gaan helpen hoe AI verantwoord en veilig binnen de organisatie gebruikt kan gaan worden.

Wat nu al duidelijk aan het veranderen is, is dat stakeholdermanagement een steeds groter onderdeel van mijn werk is geworden. Ik zit structureel aan tafel met overheden, ministeries, provincies, luchthavens en andere externe partijen. Die externe oriëntatie zal alleen maar toenemen.

Tegelijkertijd zit Legal in een unieke positie. We krijgen vragen uit de hele organisatie en hebben daardoor een compleet informatiebeeld. Die kennis wordt steeds vaker een belangrijke bron voor de Raad van Bestuur en de Raad van Commissarissen. De rol van General Counsel wordt daarmee strategischer, zichtbaarder en invloedrijker.

Kortom: de General Counsel van de toekomst is geen poortwachter meer, maar een strategisch kompas voor de organisatie. 

De luchtvaartsector ligt onder een vergrootglas wanneer het gaat om duurzaamheid. Welke misverstanden zie je vaak over de juridische kant van verduurzaming in de sector?

Laat ik helder zijn: vliegen stoot CO₂ en andere emissies uit en dat moeten we verminderen en daar zijn we ook mee bezig. In de perceptie van sommige mensen is de luchtvaart echter de grootste uitstoter van CO2 en dat is niet waar. De internationale luchtvaart is verantwoordelijk voor ongeveer 3% van de wereldwijde CO₂-uitstoot.

Dat ontslaat ons niet van onze verantwoordelijkheid. Integendeel: de sector is volop aan het verduurzamen. Bij Transavia doen we dat onder meer via vlootvernieuwing, waarmee we per passagier minder co2 uitstoten. De echte gamechanger op korte en middellange termijn ligt in het gebruik van Sustainable Aviation Fuels (SAF). SAF wordt nu al beperkt (2%) gebruikt op basis van Europese verplichtingen en SAF bespaart over de hele levenscyclus minimaal 65%  CO₂. Opschaling is nu de sleutel. Verder zijn er al kleinere elektrische vliegtuigen ontwikkeld en wordt er gewerkt aan vliegtuigen op waterstof.

Verder is het goed te weten dat de luchtvaart onder het EU Emissions Trading System (EU ETS) valt en wij dus moeten betalen voor onze co2 emissies. Het zou erg mooi zijn als die opbrengsten gebruikt zouden gaan worden voor het opschalen van de productie van (betaalbare) SAF. 

Mijn boodschap is dus niet: ontkennen. Integendeel, we werken keihard aan verduurzaming en investeren daar ook fors in. Maar laten we naast het negatieve ook oog houden voor de innovatiekracht, efficiëntie en de maatschappelijke waarde van de luchtvaart. 

Welke technologie of innovatie gaat volgens jou de grootste impact hebben op de juridische en operationele kant van de luchtvaart in de komende jaren?

AI gaat een grote impact hebben op de samenleving en daarmee ook een enorme impact op de  juridische en operationele kant bij Transavia. De output op vragen komt sneller beschikbaar, waardoor ontwikkelingen sneller gaan en de juridische vragen dus complexer. Ook onze klanten en concurrenten zullen sneller nieuwe dingen ontwikkelen en in die samenwerking ontstaan weer veel nieuwe juridische en operationele vragen.

Daarnaast zit de grote innovatie natuurlijk ook in de operatie zelf. We kijken naar elektrisch vliegen en waterstof. Technologisch gebeurt daar veel, maar juridisch is het minstens zo uitdagend. Hoe borg je innovatie in een extreem gereguleerde sector, waar veiligheid altijd vooropstaat?

Bij Transavia ondersteunen we die ontwikkeling onder meer via Transavia Ventures. We werken samen en helpen innovatieve partijen met onze kennis en ervaring — van techniek tot commerciële modellen. Zo helpen we hen businesscases bouwen, terwijl wij zelf de risico’s beheersd houden.

Voor waterstof geldt dat de technologie én infrastructuur nog volop in ontwikkeling zijn, daar zullen op termijn ook weer nieuwe juridische en operationele vragen voor ons mee opkomen. 

Veel mensen worstelen met het vinden van de juiste balans tussen carrière-ambities, persoonlijke groei en hun privéleven. Hoe ga jij daarmee om?

Wat is een juiste balans? Dat is voor iedereen anders en kan de ene week anders zijn dan de andere week. In mijn huidige situatie met jonge kinderen, een drukke functie en een sociaal leven is het vooral een kwestie van plannen en bewuste keuzes maken: waar besteed ik mijn tijd aan, wie heeft nu mijn aandacht nodig en wat kan even minder? Privé en werk lopen nu eenmaal door elkaar heen en de balans verschuift per levensfase. Verder helpt het me – zeker als fanatiek oud hockeyer - om te blijven sporten. Dat helpt me fysiek en mentaal fit te blijven.

Voor mij zit de rust niet in alles willen combineren, maar in accepteren dat je niet alles tegelijk kunt doen, keuzes te accepteren en te sporten. 

Welke vraag stel jij zélf graag aan mensen die je aanneemt of met wie je samenwerkt en waarom juist die vraag?

Ik stel eigenlijk altijd twee vragen.

De eerste is inhoudelijk: wat is je passie met luchtvaart? Deze sector is complex, intens en voortdurend in beweging. Dan helpt het enorm als iemand er écht energie van krijgt.

Maar de tweede vraag vind ik minstens zo belangrijk, en die is persoonlijker: “Als ik op straat jouw beste vriend(in) tegenkom, hoe zou die jou omschrijven?”

Het is een bekende vraag, maar wat mij betreft ook terecht. Door iemand niet over zichzelf te laten praten, maar via een derde persoon, haal je het ingestudeerde antwoord er wat meer af. Mensen moeten even schakelen en kijken naar zichzelf door de ogen van een ander.

Dat levert vaak een genuanceerdere en eerlijkere inzichten op dan de standaard vragen over sterke en zwakke punten. Je ziet hoe iemand reflecteert, hoe zelfbewust iemand is en hoe diegene denkt dat hij of zij écht overkomt. En dat is belangrijk, omdat samenwerking uiteindelijk niet alleen draait om inhoud en skills, maar om wie iemand daadwerkelijk is in de praktijk.